آبرنگ چیست؟
در گذشته(قبل از قرن ۱۸-۱۹) از ترکیب رنگدانه(پودر رنگ) و مایع چسبناکی همچون محلول آب و شکر غلیظ (عسل، شیره گیاهان، تخم مرغ و…) برای نقاشی آبرنگ استفاده میشد.
از قرن ۱۸ تقریبا ترکیب رنگدانهها (رنگیزه-Pigment) با یک چسب (معمولاً از صمغ عربی و کمی موم استفاده میشد) سوسپانسیونی (مخلوط معلق رنگدانههای جامد در مایع چسب) تشکیل میشود و به آن افزودنیهای دیگری همچون؛(مدیوم اکس گال هم میگویند و از سنگ صفرا گاو نر تهیه میشود)، گلیسیرین، عسل و افزودنیهایی برای تغییر شفافیت، سرعت حرکت رنگ روی کاغذ، سرعت خشک شدن و…استفاده میشود.
ترکیب بالا برای تولید آبرنگ پایه آب بود یعنی حلال این ماده همانطور که از اسم آن مشخص است آب میباشد.
ترکیبی که در بالا ذکر شد، چالشی برای نقاشان به شمار میآمد، اینکه رنگدانه مناسب را تهیه کنند و درصد مشخصی از مواد ترکیب شود و حلال در آب باشد و نتیجه در هر بار ساخت قطعاً متفاوت بود.
در اواخر قرن ۱۸ در انگلستان بود که شیمیدانها به ساخت قرصهای آبرنگ تمایل نشان دادند (البته در آن زمان قرص گفته نمیشد و در کاسههای سرامیکی و فلزی تهیه میشد)، علت این تمایل و علاقهمند شدن را جلوتر در خلاصه تاریخچه آبرنگ خدمتتان خواهم گفت.
با پیشرفت شیمی امروزه برخی شرکتها از چسب آکوازول برای پایه ساخت آبرنگ استفاده میکنند، البته استفاده از عسل و مواد دیگر در برندهای سطح بالا دیده میشود که در مطلب معرفی و مقایسه آبرنگها صحبت خواهم کرد.
مروری بر تاریخچه نقاشی آبرنگ
نقاشی آبرنگ بسیار قدیمی است، البته اگر نقاشی آب مرکب و تکنیکهای مشابه را زیرشاخه آن بدانیم، چون وسایل و نقاشی حرفه ای آبرنگ در قدیم به شکل امروزی نبوده ولی اگر آب مرکب و تمپرا را جدا کنیم؛
از نظر قدمت، تمپرا و نقاشی آب مرکبی نسبت به گواش و آبرنگ سن بیشتری دارند، قدمت تمپرا به نقاشی انسانهای غارنشین برمیگردد و آب مرکب به نقاشیهای روی طومارهای پاپیروس، ابریشم و کاغذ برنج مصر باستان و شرق آسیا.
تاریخ نقاشی حرفه ای آبرنگ از دو نظر دارای اهمیت است و در این دو منظر نقاط عطفی وجود دارد که ما بیشتر این نقاط را بررسی میکنیم که برای آموزش نقاشی حرفه ای با آبرنگ دارای اهمیت است، وگرنه تاریخ نقاشی آبرنگ و هنرمندان نقاشی آبرنگ بسیار وسیع است.
اما این دو منظر چه هستند:
۱- کاربرد نقاشی آبرنگ
۲- ساخت وسایل آبرنگ و دسترسی هنرمندان
نقش آلبرشت دورر بر نقاشی آبرنگ:
تا قبل از دوره رنسانس، از آبرنگ برای تصویرگری نسخههای خطی استفاده میشد، اما بعد از دوره رنسانس به عنوان یک مدیوم و تکنیک نقاشی شناخته شد، به واسطه آلبرشت دورر(Albrecht Dürer – نقاش مورد علاقه بنده است و در آموزشها و مقالات از او استفاده کردم)
او برای خلق طراحیهای ذهنی خود، مطالعات گیاهشناسی، حیات وحش و طبیعت، از نقاشی آبرنگ بسیار استفاده کرد و جز پرچمداران تکنیک آبرنگ است. با توجه به اینکه بسیاری از نقاشان معروف دنبالهرو و تحت تاثیر او بودند، مشخص است که چه تاثیری در تغییر نگرش به آبرنگ داشته است.
انگلستان بستر رشد آموزش نقاشی حرفه ای با آبرنگ:
اما باز هم در مقابل تکنیک نقاشی رنگ روغن در دوران باروک، توجه کمتری میشد، نقاشان حرفه ای برای تابلوهای بزرگ از آبرنگ برای طراحی اسکیس و طرح اولیه استفاده میکردند. البته گسترش کاربرد آبرنگ بیشتر شده بود، نویسندگان کتاب، شاعران، پزشکان و… همه از نقاشی آبرنگ برای مقالات و کتابهای خود و روزنامه ها استفاده میکردند.
اگر واقع بین باشیم، نقاشی آبرنگ از نظر کاربرد سطح بالاتری نسبت به تکنیکی مانند رنگ روغن داشت ولی هنرمندان دوران باروک آن را هم ارزش نمی دانستند.
در انگلستان آبرنگ برای نقشه سازان و طبقه اشراف اهمیت بیشتر پیدا کرد.
انگلستان کشورگشایی میکرد و اشرافی گری هم گسترش پیدا کرده بود، پس برای تهیه نقشهها نقاشی آبرنگ مورد توجه بود و به طور عجیبی در خانوادههای اشرافی و سلطنتی آموزش نقاشی حرفه ای با آبرنگ کلاس پیدا کرده بود(همین الان هم بنظرم جز تکنیکهای با کلاس و سطح بالا است)
این تمایلات اقشار مختلف و استفاده های مختلف از نقاشی آبرنگ باعث شد، انگلستان آن را به عنوان هنر ملی خود بیشتر مورد توجه قرار دهد.
اگر بدون نژادپرستی بخواهم صحبت کنم، تکنیک نقاشی آبرنگ امروزه دنباله رو تکنیکی است که در انگلستان شکل گرفت.
جعبه آبرنگ ریوز و شروع خط تولید آبرنگ
فرض کنید در یک کشوری تمایل زیادی به یک حرفه ایجاد شود و همانطور که در چند پاراگراف بالاتر توضیح دادم ساخت آبرنگ پروسه سادهای نداشت.
اینجا بود که شیمیدان ها و رنگ شناسان برای تجارت وارد میدان شدند، اولین نفر ویلیام ریوز بود، بله همان برند Reeves که امروزه میشناسید، او ترکیبی یکنواخت تولید کرد که برای همه نقاشان کاربرد داشت و آن را بصورت یک ست به همراه پالت و وسایل کمکی در جعبهای برای فروش عرضه کرد.
عکس
با وجود این جعبه و البته شروع فعالیت افراد دیگر همچون شرکای وینزور و نیوتن(winsor & newton) آموزش نقاشی حرفه ای با آبرنگ راحت تر و سریع تر گسترش یافت.
کسب ثروت از نقاشی آبرنگ و رشد نقاشی منظره آبرنگ
سه نقاش انگلیسی به ترتیب تکنیک آبرنگ را به عنوان یک تکنیک تخصصی و هم رده نقاشی رنگ روغن گسترش دادند، پل سندبی (او را بعنوان پدر نقاشی آبرنگ انگلیسی)، توماس گیرتین و جوزف مالارد ویلیام ترنر، شروع به نقاشی تابلوهای بزرگ نقاشی آبرنگ با تکنیک خیس در خیس کردند و فروش این تابلوها، در جامعه انگلستان ارزش آبرنگ را بسیار بالا برد.
(توجه داشته باشید در جامعه اشرافی انگلستان اولین تابلو که فروش میرفت همه برای تجمل خواهان تابلوهای بزرگتر آبرنگ بودند، مشابه این اتفاق در دوران طلایی هلند رخ داد که بعدتر صحبت خواهم کرد)
حتی ویلیام ترنر با برگزاری کارگاه های آموزش(workshop) و فروش بخشی از گالری هنری شخصی آبرنگ خود به یک مولتی میلیونر تبدیل شد
(توصیه میکنم فیلم mr.turner 2014 را تماشا کنید)
تولید آبرنگ و کاغذهای مختلف و گسترش آن به کشورهای دیگر و قاره های دیگر همچون قاره آمریکا، نقاشی حرفه ای آبرنگ را پروبال بیشتری داد.
در قرن ۱۹ و ۲۰ تعدادی از منتقدان عقیده داشتند که تکنیک آبرنگ نهایتا از سبک رئال تا امپرسیونیسم و پست امپرسیونیسم را میتواند شامل شود و اما هنرمندانی از اسپانیا و مکزیک نقاشیهایی را در سبک اکسپرسیونیسم انتزاعی و سورئال با تکنیک آبرنگ خلق کردند تا دهان منتقدان بسته شود. حرکت آب و رنگ روی کاغذ حالت رویایی دارد و فکر نمیکنم محدودیت در سبک داشته باشد.
این هم تاریخ مختصری از روند رشد آبرنگ، سعی کردم بخش های جذاب آن را برایتان بنویسم که برای آموزش نقاشی آبرنگ اهمیت داشت.
مراحل آموزش نقاشی حرفه ای با آبرنگ
رسیدیم به بیان مراحل دقیق آموزش نقاشی حرفه ای آبرنگ، با توجه به تاریخچه ای که بیان کردم، اگر علاقهمند باشید تا این تکنیک را حرفه ای آموزش ببینید لازم است مراحلی که در زیر توضیح میدهم را به ترتیب طی کنید.
این ترتیب را طبق تجربه دسته بندی کردیم به دو علت:
۱- از اتلاف وقت و سعی و خطا در یادگیری نقاشی آبرنگ جلوگیری کنید.
۲- خرید وسایل آبرنگ را با دقت و ترتیب در هر مرحله انجام دهید.
من فرض کردم که یک شخص بدون هیچ پیش زمینه طراحی و نقاشی قصد یادگیری تکنیک نقاشی آبرنگ را دارد.
پیشنیاز نقاشی آبرنگ
بدون شک و بدون هیچ مقدمهای باید بگویم، باید مهارت پایه را قبل از شروع یادگیری نقاشی آبرنگ مسلط شوید.
در نقاشی آبرنگ، ما امکان برگشت به عقب و تصحیح خطاهای طراحی را نداریم در نتیجه بایستی طراحی پایه را در حدی که طرح اولیه را بتوانیم صحیح طراحی کنیم مسلط باشیم (این نکته را برای هنرجویان مینویسم؛ لازم است تا جلسه نهم پیش رفته باشید و پشتیبان سطح شما را تایید کرده باشد و سپس آموزش نقاشی حرفه ای با آبرنگ را شروع کنید)
اگر با خودتان اینطور فکر میکنید که طرح اولیه را روی کاغذ منتقل میکنم و نیازی به مهارت طراحی ندارم، این تصمیم شما است، هر چند من آن را اصلا توصیه نمیکنم چون؛
- آزادی عمل شما در نقاشی کم میشود
- نقاشی آبرنگ شما روح ندارد و در نمایشگاههای هنری خام دیده میشود
- جلوی رشد شما را چه از نظر هنری و چه کسب درآمد میگیرد
پس قدم اول مسلط شدن به طراحی پایه است.
آیا اصلا تکنیک نقاشی آبرنگ برای من مناسب است؟
این سوال خیلی مهم است، شاید از نظر شما بیخود باشد ولی وقتی از سال ۹۲ بصورت غیرحضوری آموزش میدادیم برایم اهمیت داشت که هنرجو با دید باز وارد یک آموزش شود.
برخی اوقات ما با هیجان یک آموزش را شروع میکنیم ولی بعد متوجه میشویم آنقدر علاقه نداریم که صبر کنیم و نتیجه تمرین مداوم خود را ببینیم، همه ما این مورد را تجربه کردهایم. شاید من بخواهم مانند ویلیام ترنر در نقاشی آبرنگ موفق باشم، اما اگر هیجان من بابت افتخارات و میلیونر شدن ترنر باشد، تحمل زندگی و سختی تمرین های او را نخواهم داشت.
بله تا قبل از امتحان یک تکنیک یا سبک هنری من متوجه نمیشوم هدف و مسیرم چیست؟ اما نحوه امتحان کردن و نوع آموزش خیلی اهمیت دارد.
برای مثال ما هنرجوهای زیادی داریم که تکنیک هایپررئال سیاه قلم و نقاشی مداد رنگی را با هم آموزش میبینند، اغلب انتخاب میکنند که به کدام تکنیک بیشتر تمایل دارند.
یادمان باشد که زمان ما محدود است و بنظر من مهارت انتخاب مسیر و کنار گذاشتن باقی انتخابها بسیار مهم است.
خب تمام این جملات فلسفی را خودتان میدانستید، راه حل چیست؟ از کجا بفهمم تکنیک نقاشی آبرنگ برای من مناسب است؟
من قبل از آموزش نقاشی حرفه ای با آبرنگ، آموزش نقاشی آب مرکب را توصیه میکنم (برای آشنایی بیشتر با آب مرکب، فیلم را تماشا کنید)
این توصیه من دو علت دارد:
۱- مدیوم آبرنگ جز مدیوم های خیس به حساب میآید و نقاشی آبرنگ به سرعت و تمرکز همزمان نیاز دارد (خب این جمله را چند بار بخوانید، آیا درک میکنید خیس بودن و حرکت سیال آب روی کاغذ چگونه است؟ پس با تکنیکی مشابه باید آن را درک کنید)
۲- کاغذ مخصوص آبرنگ و خود آبرنگ حرفه ای قیمت بسیار بالایی دارند (متاسفم از قرن ۱۸ تا به امروز همینطور بوده، شرایط ما در ایران که دیگر بماند)، پس ارزانترین روش برای تست اینکه آیا واقعا وارد آموزش نقاشی حرفه ای با آبرنگ بشوید، شروع با آب مرکب است.
شناخت وسایل نقاشی آبرنگ
شناخت وسایل از این نظر مهم است که پول خودتان را هدر ندهید، اگر خیلی پولدار هستید پس این مرحله را اصلا مطالعه نکنید، آبرنگ اشمینک و بلوک کاغذ آرچ ۳۰۰ گرم دست ساز تهیه کنید و تمرین کنید.
اما من از این پول ها ندارم، پس برای دوستانی که مانند خودم هستند این مرحله را بیان میکنم.
وسایل کلی برای نقاشی آبرنگ این ها هستند:
تخته شاسی یا میز کار:
تخته شاسی بهتر است و خیلی بهتر است که از جنس پلاستیک باشند که با رطوبت آب آسیب نبینند.(اگر روی میز نقاشی میکنید و قصد استفاده از تخته شاسی را ندارید از شیشه یا پلکسی گلاس استفاده کنید)
برای شاسی کشی و آماده سازی کاغذ بهتر است از چوب یا فیبر باشد.
پالت آبرنگ:
یک ظرف پلاستیکی یا سرامیکی یا فلزی؛ برای ترکیب رنگ و ساخت رنگ که بسیار لازم است.
امروزه نوع سرامیکی بسیار تبلیغ میشود ولی برای شروع نوع پلاستیکی کافی است، هر چند هر دو قیمت زیادی ندارند.
آب چسب کاغذی یا چسب کاغذ:
اصطلاحی در نقاشی آبرنگ وجود دارد به نام شاسی کشی کاغذ، کاغذ را خیس میکنند و با آب چسب به صورت صاف و کشیده روی تخته شاسی می چسبانند تا خشک شود و نقاشی را شروع کنند، این کار باعث میشود اعوجاج و پیچ خوردن کاغذ کمتر شود و کاغذ یکنواخت خشک شود.
البته از چسب کاغذی هم برای ثابت کردن کاغذ روی تخته شاسی میتوانید استفاده کنید، ما از این روش زیاد استفاده میکنیم (اگر محیط مناسب و آب چسب کاغذی ندارید خودتان را معذب نکنید)
در سایت انواع روش آماده سازی کاغذ یا همان شاسی کشی کاغذ آبرنگ و ترفندهای آن را در یک مقاله و فیلم توضیح دادهام، حتما مطالعه کنید.
کاغذ آبرنگ:
یکی از وسایل مصرفی پر هزینه در نقاشی حرفهای آبرنگ کاغذ مخصوص است، کاغذ آبرنگ چند ویژگی اصلی دارد که چهار مورد را نام میبریم:
- گرماژ کاغذ: هرچه کاغذ ضخیم تر باشد، گرم یا وزن بیشتری دارد و برای تحمل رطوبت آبرنگ مناسب است، البته سه ویژگی دیگر را هم باید داشته باشد. بهعنوان مثال کاغذ ۳۰۰ گرم گزینه مناسبی برای نقاشی آبرنگ حرفهای است.
- دست ساز یا ماشینی بودن: کاغذهای بسیار حرفهای آبرنگ معمولا دستساز هستند، شاید برایتان عجیب باشد، ولی دقت و کیفیت در کاغذ دست ساز فدای زمان و تعداد نمیشود و همینطور تار و پود الباف پنبه در روش دست ساز طبیعی ایجاد میشود، کاغذهای ماشینی با تار و پود منظم تولید میشوند.
- درصد کتان: در تولید کاغذهای حرفهای آبرنگ از درصدی پنبه استفاده میشود، کاغذهای حرفهای معمولا ۱۰۰ درصد کتان هستند.
- بافت سطح: در تولید کاغذ آبرنگ (مقوا آبرنگ و کاغذ آبرنگ یک اصطلاح هستند) سه نوع بافت متداول است: هات پرس، کلد پرس و راف. هر کدام از این موارد ویژگی های خاصی از نظر میزان آبگیری، زمان خیس ماندن، تراکم کاغذ و بافت سطح کاغذ دارند و باید بدانید که برای نقاشی چهره آبرنگ از کدام مقوا استفاده کنید و برای نقاشی منظره سریع از کدام یک.
ویژگیهای دیکر و توضیح کامل نحوه انتخاب کاغذ مناسب را در مطلب انواع کاغذ آبرنگ توضیح میدهم تا انتخاب دقیق تری داشته باشید.
فراموش کردم بگویم کاغذهای آبرنگ بصورت شیت (برگه ای)، بلوک آبرنگ (کاغذهای چسبیده به هم) و دفتر آبرنگ به فروش میرسند.
برای شروع و امتحان خودتان، سر در گم نشوید و سراغ کاغذهای اشتنباخ و الر یا دفترهای آبرنگ ارزان مانند etude، آرمان یا سخن بروید.
آبرنگ:
در یک خط توضیح بدهم که چرا آبرنگهای حرفه ای قیمت زیادی دارند؛ در آبرنگ مرغوب میزان رنگدانه مصرفی خیلی زیاد است و فرآیند تولید هم سخت تر از مدیوم های دیگر است، اما به دلیل این میزان رنگدانه شما یک قرص یا تیوپ آبرنگ را برای مدت طولانی تری نسبت به اکریلیک، گواش یا رنگ روغن مصرف میکنید پس توجیه اقتصادی پیدا میکند (قیمت تابلوهای آبرنگ هم بیشتر است)
آبرنگ به شکل تولید میشود:
- قرص
- تیوپ
خیلی تفاوتی بین اینکه کدام نوع را تهیه کنید ندارد، مساله کیفیت را برندها مشخص میکنند.
از آبرنگ های حرفه ای میتوانم اشمینک، وینزور و نیوتن و رامبرانت را معرفی کنم.
برندهای ایرانی هم آقامیری، افرا و رایمون در سطح مبتدی سه برندی هستند که این چند سال خوب عمل کرده اند.
توضیح و مقایسه آبرنگ ها یک مقاله کامل است و جلوتر توضیح میدهم که برای هر سطح کدام را تهیه کنید تا سود بیشتری کنید.
برای شروع و امتحان خودتان اصلا آبرنگی فعلا تهیه نکنید، حتی آبرنگ های بچه گانه، اگر میخواهید با ما همراه باشید، یک مرکب خوشنویسی ساده تهیه کنید.
در مورد گواش و تمپرا در قسمت های بالا هم صحبت کردم، تفاوت آن ها را توضیح بدهم که مفید است
تفاوت اصلی آبرنگ و گواش در چیست؟
تفاوت گواش و تمپرا(tempera-چسب رنگ) با آبرنگ در شفافیت(transparency) است؛
گواش معمولا رنگ جسمی دارد، یعنی رنگ ماده پوششی یکدست سطح کاغذ را بدون بازتاب سفیدی کاغذ میپوشاند.
در مقابل آبرنگ، رنگ روحی دارد، یا اصطلاحاً شفاف و پشت نما است مانند شیشه روی سطح سفید کاغذ، به همین دلیل رنگها در نقاشی حرفهای آبرنگ زنده تر و جذاب تر دیده میشوند. مانند این است که نور از پشت یک شیشه رنگی تابیده شود.
این تفاوت باعث میشود تغییر تن در نقاشی آبرنگ با تغییر غلظت و اضافه کردن آب ایجاد شود ولی در گواش یا تمپرا و رنگ های پوششی(رنگ جسمی؛ اصطلاحی در نگارگری) بایستی از رنگ سفید استفاده کرد.
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.